Kelime Kancasıİngilizce kelime nasıl ezberlenir?
Kelimeyi defalarca yazmak yerine beynine tutunacak bir yer ver: bildiğin bir Türkçe kelime, tek bir sahne ve doğru zamanda birkaç tekrar.
Sorun
Neden unutuyoruz?
Alman psikolog Hermann Ebbinghaus 1885'te yeni öğrenilen bilginin ne kadar hızlı unutulduğunu ölçtü. Sonuç bugün unutma eğrisi diye biliniyor: tekrar edilmeyen bilginin büyük kısmı ilk günlerde kayboluyor.
Kelimeyi listeden okuyup defalarca yazmak (düz ezber) bu eğriyi pek değiştirmiyor, çünkü beynin yeni kelimeyi bağlayacağı bir şey yok. İki şey işe yarıyor: kelimeyi zaten bildiğin bir şeye bağlamak ve doğru zamanda tekrar etmek.
Yöntem
Kanca yöntemi nedir?
Bilimsel adı anahtar kelime yöntemi (keyword method). İki adımdan oluşur: önce İngilizce kelimeyi sesi ya da yazılışı benzeyen bir Türkçe kelimeye bağlarsın, sonra bu kelimeyi anlamla tek bir görüntüde buluşturursun.
money → MANİ → para
MANİ ol, Hasan! Rüzgâr uçuruyor bütün PARAları!
money "mani" diye okunur, kancası MANİ. Sahnede Hasan'ın paraları uçuşuyor, karısı "mani ol" diye bağırıyor. Bir sonraki sefer money kelimesini görünce önce MANİ, sonra o sahne, sonra "para" aklına gelir.
Bilimsel dayanağı: Stanford Üniversitesi'nden Richard Atkinson ve Michael Raugh'un 1975'te yayımladığı çalışmada öğrenciler Rusça kelime öğrendi. Anahtar kelime yöntemini kullanan grup daha fazla kelime öğrendi ve altı hafta sonraki testte de daha fazla kelime hatırladı.
Adım adım
Bir kelimeyi kancayla ezberlemek
- Kelimeyi oku ve dinle. Okunuşunu sesli tekrar et; kanca çoğu zaman kulaktan gelir.
- Kanca bul. Kelimenin ilk harflerinden ya da okunuşundan çıkan, herkesin bildiği somut bir Türkçe kelime seç: month → MONT, eye → AY. Soyut ve nadir kelimeler kanca olmaz.
- Sahneyi kur. Kancayı ve anlamı tek bir sahnede buluştur. Sahnenin şaşırtıcı olması şart değil; gözünün önüne kolayca gelmesi yeter. Abartacaksan bu iki öğeyi abart: sayıyla, hareketle ya da sonuçla göster (yüzlerce para havalanır, pasta tavana değer); yan ayrıntı dikkati dağıtır.
- Gözünde canlandır. Sahneyi birkaç saniye hayal et. Gözünde canlanan görüntü, düz cümleden çok daha iyi akılda kalır.
- Aralıklı tekrar et. Kelimeyi ertesi gün, sonra 3 gün, 1 hafta ve 1 ay sonra tekrar et. Bilirsen aralık uzar, bilemezsen ertesi gün yeniden sorulur.
- Kancayı bırak. Birkaç tekrardan sonra kelimeyi görünce anlamı doğrudan aklına gelir; kanca işini bitirmiş olur.
Tekrar
Aralıklı tekrar ve Leitner kutuları
Kanca kelimeyi hafızaya sokar, tekrar orada tutar. En verimli tekrar, kelimeyi tam unutmak üzereyken yapılanıdır. Alman bilim gazetecisi Sebastian Leitner 1972'de bunun için basit bir kutu sistemi önerdi: her kelime bir kutuda durur, bildiğin kelime bir sonraki kutuya geçer ve daha seyrek sorulur, bilemediğin kelime ilk kutuya döner.
Böylece zamanını zaten bildiğin kelimelere değil, unutmak üzere olduklarına harcarsın.
Örnekler
Birkaç kanca
Kelimenin sayfasında okunuşu, örnek cümlesi ve hikâyesi var.
Günde kaç kelime ezberlemeli?
Yeni başlıyorsan günde 10 yeni kelime yeterli. Asıl yük tekrarlardan gelir: her gün yeni kelimelerin yanında eskilerin tekrarı da birikir. Az ama her gün çalışmak, haftada bir uzun oturumdan daha iyi sonuç verir.
Hangi kelimelerden başlamalı?
En sık kullanılan kelimelerden. Dil araştırmacılarının hazırladığı New General Service List'teki 2.809 kelime, günlük İngilizcenin yaklaşık %92'sini karşılıyor. En sık kullanılan 1000 kelimenin listesi iyi bir başlangıç.
Sık yapılan hatalar
- Listeyi yazarak ezberlemek. Kelimeyi bağlayacak bir şey olmadan yazmak unutma eğrisini değiştirmez.
- Bir günde çok kelime. Bir akşamda 50 kelime ezberlemek, bir hafta sonra birkaçını hatırlamakla biter.
- Tekrarı atlamak. Kanca kelimeyi hafızaya sokar ama tekrar olmadan orada kalmaz.
- Karmaşık kanca. Kanca tek, somut ve bildiğin bir kelime olmalı; uzun bir cümle ya da hece yığını işe yaramaz.
Sorular
Sık sorulanlar
Kanca yöntemi her kelimede işe yarar mı?
Somut kelimelerde (araba, göz, para) çok iyi çalışır. Soyut kelimelerde (fikir, sonuç) de işe yarar ama sahneyi kurmak biraz daha yaratıcılık ister: anlamı gösteren somut bir görüntü seçilir, örneğin fikir için kafanın etrafında yanan ampuller.
Kancayı hep hatırlamam gerekecek mi?
Hayır. Kanca geçici bir köprü. Aralıklı tekrarla birkaç kez karşılaştıktan sonra kelimeyi görünce anlamı doğrudan aklına gelir, kanca kendiliğinden silinir.
Telaffuzu bozmaz mı?
Kanca kelimeyi hatırlamak için kullanılır, telaffuz için değil. Kelimenin doğru okunuşunu ayrıca dinle; Kelime Kancası her kelimeyi ve örnek cümlesini sesli okur.
Yöntem ileri seviyede de işe yarar mı?
Evet. Kanca yöntemi her seviyede yeni kelimeyi bildiğin bir şeye bağlar; seviye yükseldikçe kelimeler soyutlaşır, sahneyi kurmak biraz daha yaratıcılık ister.
Kendi kancamı mı bulmalıyım, hazır kanca mı kullanmalıyım?
İkisi de olur. Kendi bulduğun kanca daha kişiseldir ama bulmak zaman alır. Hazır kanca sana uymuyorsa aklına gelen daha iyi bir kelimeyle değiştir; amaç kelimeyi bildiğin bir şeye bağlamak.
Kelime Kancası
Bu yöntemi uygulamayla dene
1000 kelimenin her biri için hazır kanca, hikâye, resim ve sesli telaffuz. Aralıklı tekrarı uygulama kendisi takip eder. İlk 20 kelime ücretsiz; hesap ve reklam yok.
Kaynaklar
- Atkinson, R. C. ve Raugh, M. R. (1975). An application of the mnemonic keyword method to the acquisition of a Russian vocabulary. Journal of Experimental Psychology: Human Learning and Memory. ERIC kaydı
- Ebbinghaus, H. (1885). Über das Gedächtnis. Unutma eğrisi
- Leitner, S. (1972). So lernt man lernen. Leitner sistemi
- Browne, C., Culligan, B. ve Phillips, J. New General Service List (CC BY-SA 4.0)